Габдулла Тукай

Показаны сообщения с ярлыком Мәдәният. Показать все сообщения
Показаны сообщения с ярлыком Мәдәният. Показать все сообщения

Саха-Якутия йолдызы Степанида Борисова Казан сәхнәсендә


Казанда 30 майдан 3 июнгә кадәр узачак Төрки халыкларның X халыкара “Нәүрүз” театр фестивалемәртәбәле кунагы буларак искиткеч актриса һәм җырчыСтепанида Борисова. Аны дөнья музыкасының йолдызы дип атыйлар.
Степанида Борисова – Россиянең халык артисткасы, үзенә генә хас җырлау рәвеше булган этник җырчы. Ул үз халкының мәдәниятен сәнгатен дөньяга таныта. Ватаны Якутиядә дә, бик күп илләрдә дә аны яхшы беләләр, таныйлар, сәнгатен яраталар.
Борынгыдан килүче башкару традицияләрен Степанида Борисова тамашачыга үзенең сәләте, осталыгын кушып шулкадәр көч блән җиткерә ки, әзерлексез кеше дә аның сихри әйдәвенә ияреп китә. Якутиядә җырчы турында «удаган курдук»җырлый дип әйтәләр, ягъни шаман хатын-кыз кебек. Тавышының тибрәлеше үзенчәлекле гипнотик тәэсиргэ ия. 



Тукай колачлаган дөнья шагыйрь музеенда…



начарБик яхшы 
Бәлки, бүгенге көндә интернет каршында утырганда Төркия, Ташкент, Алма-ата кебек калалар, төрки халыклар яши торган төбәкләр  бик якын да гына кебек тоеладыр, аларда яшәүчеләр белән элемтәгә керү минутлар эчендә башкарыла бит. Ә Тукай заманында, технология түгел, бары бөек шагыйрьләр фикерләре генә меңәрләгән чакрымнарны юк итә алган. Һәм хәзерге буынга инде алар ара гына түгел, вакыт ераклыгын да җиңгән дип өстәргә кирәктер.  Әлбәттә, ераклыкны, вакытны җиңгән Тукай сүзе моңар иң ачык үрнәк. Шагыйрь иҗаты, уе колачлаган төрки дөньяны Казандагы Габдулла Тукайның әдәби музеенда уздырылган “Тукай һәм төрки дөнья” дип аталган әдәби-музыкаль кичә күзалларга булышты. Тулысынча укырга...

«Мир» кинотеатрында «Алтын глобус»та җиңгән картиналар күрсәтелә

«Мир» кинотеатрында «Алтын глобус»та җиңгән картиналар күрсәтелә
27 гыйнвардан 6 февральгә кадәр Казанның «Мир» кинотеатрында кино сәнгатендә дәрәҗәсе буенча икенче урынны алып торган «Алтын глобус» премиясенең лауреат исеменә лаек булган кинокартиналары күрсәтеләчәк, дип хәбәр итә «Татаркино»ның матбугат үзәге.

Казан тамашачысы Мартин Скорсезеның «Отступники» Дэнни Бойлның «Миллионер из трущоб», Джейсон Райтманның «Мне бы в небо» фильмнарын күрә алачак.

Программа кысаларында шулай ук, Дэвид Финчерның «Загадочная история Бенджамина Баттона», Кристофер Ноланның «Начало», Дина ДеБлуаның «Как приручить дракона» картиналары да кертелгән.

Фильм-номинантлар арасында Россия киносы «Край» да бар. Алексей Учительның драма әсәре «Алтын глобус»та быел «Иң яхшы чит ил фильмы» номинациясенә дәгъва кылды.

«Мир» кинотеатры уздыра торган чарада шулай ук, бәләкәй тамашачыларны да онытмаганнар. Бу көннәрдә биредә «Алтын глобус» алган биш анимацион фильм -«Тачки», «Рататуй», «ВАЛЛ*И», «История игрушек: Большой побег» һәм «Делай ноги»- иң яхшы җыр бүләге яулаган әсәрләрне тамаша кылырга мөмкин булачак.

Нәҗибә Ихсанова: «Татар хатын-кызларына сабырлык хас»

Нәҗибә Ихсанова: «Татар хатын-кызларына сабырлык хас»
Шушы көннәрдә Татарстанның һәм Россиянең халык артисты, Галиәсгар Камал театрының әйдәп баручы, иң үзенчәлекле, иң чибәр актрисаларның берсе Нәҗибә Ихсанова гомер бәйрәмен билгеләп уза. Шул уңайдан без аның белән әңгәмә кордык. Нәбиҗә ханым газетабызның сорауларына эчкерсез һәм тулы җаваплар бирде. Мәшһүр сәнгатькәрнең тормыш юлы һәм иҗаты турындагы фикерләре сезгә дә кызыклы булыр дип ышанабыз.

- Нәҗибә ханым, туган көннәрегез ничек үтә?

- Мин туган көннәргә яшь балаларча, алдан куанып, көтеп тормыйм. Ул безнең халыкта гадәткә кермәгән бит инде. Бу яшьтә инде исән-сау булырга язсын. Илләр-көннәр тыныч булсын, аңлашылмаган бәхәсләрдән Ходай сакласын иде.

- Сез бит әле, коеп куйган артист кына түгел. Ир хатыны да ана да, дәү әни дә. Сәхнә яки гаилә дигән ике яр уртасында калган очраклар булгаладымы?

- Булып алды, мондый очраклар. Әнкәебез бик каты авырды. Аны карау, янында тору кирәк иде. Шуннан мин баш режиссер Марсель Хәкимович Сәлимҗановка бардым да: «Мине театрдан бушатып торсагызчы. Ләкин аннары кире кайтарырлык итсәгез иде, әнкәем авырый, аны Казанга алып килеп тәрбиялисем килә»,- дидем. Ул миңа берничек тә каршы килмәде. «Ярар, борчылма, кара әниеңне»,- диде. Менә аның кешелеклеге. Урыны оҗмахта булсын. Ләкин минем туганнарым бик күп, үзебез карыйбыз дип, әнине Казанга җибәрмәделәр. Тормышымда шундый вакыт булып алды.

- Гаиләдә икегез дә күренекле кешеләр. Байтак еллар уртак тел табып яшәүнең серен нидән күрәсез?

- Без беркайчан да әйбәт булыйк, үрнәк булыйк әле, дип уйламадык. Тормыш катлаулы, кытыршылыклар бик күп булды. Вакытында дәшми калырга, хатын-кызга бигрәктә сабыр булырга кирәк. Күп нәрсә хатын-кыздан тора. Янәшәмдә торган ирең ышанычлы булса, аның белән яшәү рәвешен аңласаң, түзәрлегең булса - түзәргә кирәк. Менә мин үзем дә никадәр кызу кеше булсам да, сабыр итәм. Безгә гомумән татар хатын-кызларына, сабырлык-түземлек хас. Һәм шул күркәм гадәтебез күп гаиләләрне саклап та калган. Әдәплелек, тотрыклылык — менә боларның барысын да гаиләдә булдырырга кирәк. Аннан соң балаларга да күчә бит ул. Үзебезнең татар кызларына уйлап, уйлап һәм тагын бер кат уйлап сабырлык белән гамәл кылырга киңәш итәр идем. Җиде кат үлчә, бер кат кис, диләр бит.

- Нәҗибә апа, гадәттә алма агачыннан ерак төшми диләр. Сезнең «алма» сәхнәгә таба тәгәрәмәгән. Моның сәбәпчесе әллә үзегезме?

- Әйе, монда минем өлеш тә бар. Чөнки мин үзем җиңел генә театрга кереп киттем дип әйтә алмыйм. Хәер, укып бетереп кайткач, мине тамашачы шунда ук күтәреп алды. Ләкин эшли-эшли төрле каршылыклар чыга. Мисал өчен бер генә сүз әйтәм, яшәү авыр булды, өскә-башка юк иде. Әти-әни киендереп тора торган кешеләр түгел без. Үзебез эзләп табарга тиеш идек. Бервакыт репетициягә, Туфан үзенә алган зәңгәрсу трикотаж ирләр кофтасы киеп килдем дә, миңа Хәлил Әбҗәлилов: «Нәҗибә, син менә шулай йөр. Сиңа шулай матур булып йөрү килешә, искиткеч матур бит син», - диде. Шунда шаккаттым... Көзгегә караган юк. Чыгасың да чабасың, чыгасың да чабасың. Кулда бала, өскә-башка юк. Режиссер булган кеше бөтен ягын күргәндер инде. Биш ел Мәскәүдә укып кайттык. Чын мәгънәсендә хәерчелек иде. Хәзер кешегә сөйләсәм, аны аңлаучы юк. Замандашларым аңласа гына. Үземнең хыялым укытучы булу иде. Математиканы, немец телен, химия фәннәрен яраттым. Бала дәресләрен әзерләгәндә, караштырырга тырыша идем. Рус телен әзерләгәндә: «Әни, син деревенский укыган, мин московский укыйм», - дия торган иде. Миннән ярдәм сорамый. Шулай бервакыт 4 сыйныфта укыганда математикадан чирегенә «3» ле чыгарганнар. Башлангычтагы укытучысы Мария Семенова елап диярлек өйгә килде. «Сезнең җаныгыз юкмы әллә? 3 ел балагызны укыттым, мәктәпкә килеп караганыгыз да булмады»,- ди. Кайда мәктәптә бала карап йөрисең? Вакыт юк бит. Көнгә ике тапкыр театрга чабарга кирәк, гастрольләргә китәбез. Үз тырышлыгы белән мәктәптән алтын медаль алып чыкты. Минем сүземне тыңлап укытучы булды. Тик менә хәзер журналистикага кереп китте.

- Иҗатыгызга килгәндә, Сез характерлы образлар тудырган артист...

- Характерлы образларга мине Марсель Хәкимович килгәч күчтем. Героинялар булып, җырлы рольләр уйный башлаган идем. Иҗатымның бу өлеше өзелеп калды. Бу скрипканың бер кылы өзелүе күк булды. Кыл өзелгәч, скрипка уйнамый бит инде. Марсель Хәкимович мине олы яшьтәге рольләргә күчерә башлады. Өлкән артистлар белән үзе теләгәнчә эшли алмый иде. Олыгайгач буыннар каткан кебек, олы кешене әвәләргә авыр иде аңа. Шуңа күрә, ул мине үзенчә «кулланды». Ләкин Празат абый мин теләгән рольләрне биреп барды

- Һәрбер артистның хыялланган роле була. Ә сез, эх менә бу образны эшләр идем дип нинди роль турында хыялландыгыз?

- Авылда безгә режиссер да кирәкми иде. Егерме йортлы авылда без «Галиябану»ны куя идек. Галиябану күңелдә калган инде. Шуны уйныйсы килеп калды. Минем тирәмдә нечкә, әче тавышлы җырчылар күп иде. Мин калкып китә алмадым. Басынкылык, авыл тәрбиясе комачаулагандыр. Үзем дә әрсез була белмәгәнмекн. Галиябану хыялымда гына калганына өзгәләнгәнемне Туфан, янәшәмдә яшәгәч аңлагандыр, күрәсең. Шуңа да, «Галиябану сылуым, иркәм»не язгандыр, дип уйлыйм. Бу спектакльдә Галиябану булып 70 яшькә җиткәндә сәхнәгә чыгып карадым. Ул инде Галиябану булып уйнау булмаса да, горурланып әйтә алам — сәхнәдән җырын җырладым, теләгемә ирештем.

- Сез тудырган образлар, барсы да халыкчан. Шуңадырмы, һәрберсе истә саклана. «Гөргери кияүләре»ндә Әүдәки ролен уйнавыгызны тамаша кылганда, Нәҗибә Ихсанова әллә чыннан да керәшен карчыгы инде дип куясың. Бер авазны да бутамыйча эшләп чыгасыз. Монда режиссерның гына тырышлыг түгел икәнлеге көн кебек ачык. Сез ничек шулай Әүдәки булып бетәсез соң?

- Спектакль барышында шундый итеп азартка кереп китәм. Үз-үземә хәтта әйтеп куям: тукта, әзрәк туктап тор. Мавыгып уйныйм. Образдан чыгып торсаң, кире керә алмас идем. Һәм чыккан кешеләр керә дә алмыйлар. Сәхнәдә мин Нәҗибә түгел, анда минем образым. Әгәр дә миңа реплика бирмиләр икән, тирә-юньгә карап алам тиз генә. Партнерымның репликасын таптап китимме, әллә көтимме? Ә бит сәхнәдә пауза ясарга ярамый. Әллә аның репликасын да әйтеп үземнеке белән ялгап китимме? Мәскәүдә шундый вакыйга булды. «Дивана» спектаклендә Ринат репликасын төшереп калдырды. Анда болай да безнең ике-өч җөмлә генә. Шул вакыт Искәндәргә карап алдым. Ул бик тәвәккәл, яшь кеше. Күзләре белән миңа: «Әйдә Нәҗибә апа, алып китегез», - дип ризалык бирде. Мин, син шулай әйтә идең, дип аның сүзләре белән үземнекен дәвам итәм. Реплика төшеп калса, дөрес булмый. Сәхнәдән бу бигрәк тә сизелә.

- Театрда көнләшү дигән төшенчә, аеруча үзен сиздерә. Әлбәттә, Сезнең уңышларга, Сезнең гаилә бәхетенә көнләшеп караучылар да булмаган түгелдер. Мондый очракларда каян сабырлык ала идегез?

- Андый кешеләрне беләм. Исемнәрен генә атап әйтмим. Бу очракта мин гаҗәпләнәм. Үзебез белән тормыш юлы узган, бергә укыган кешеләр дә шулай уйлый әле. Алар бит белә безнең Туфан белән ничек тормыш башлап җибәргәнебезне. Ул бит әле драматург Туфан Миңнуллин түгел иде. Пәйгамбәр булып минем яныма килеп басмады. Тормышның төбеннән күтәрелдек. Менә шуларны онытып, Туфан күктән төшкән дә, мине күтәреп йөртә, дип уйлыйлар. Мин һәрвакыт үз хезмәтем белән яшәдем. Тирем чыкмаса, мин сәхнәгә чыкмыйм, чыга да алмыйм. Көнләшүчеләр белән бәрелешмәдем дә, аларга сүз дә әйтмәдем. Күзләренә генә карадым. Туфан үз тырышлыгы, таланты белән бәреп чыкты. Шуның белән генә халык мәхәббәте яулады.

- Ирнең дәрәҗәгә ирешүендә хатынның да роле бар бит инде...

- Беләсезме, мин беркайчан да Туфанга тимәдем. Ул миңа гастрольләргә чыгып китәсең дип бәйләнмәде, үпкә белдермәде. Ул бер якка, мин икенче якка чыгып китә идек. Төрле сүзләр дә әйтә иделәр. Күңелгә, Аллаһның рәхмәте, бернинди шикләнү кермәде. Каләме кулыннан төшмәсен иде дип теләдем. Аның язганын укыган вакытта ук белдем. Туфан дөрес юлда икәнен белгәч, җиңелрәк. Күңелне тырнап торган чаклар булгалап ала инде. Ләкин барыбер Туфанга тимәдем, язсын гына, дөрес юлдан тайпылмасын дип Ходайдан ялвара идем. Безне Ходай ташламады.

Безнең халыкта җиңел җүләр үзен мактар, урта җүләр атын мактар, шыр җүләр хатынын мактар, ди. Бу ир кешеләргә карата әйтелгән. Ә менә хатын-кыз үзенең ире белән горурланып, кеше арасында аның абруен күтәреп сөйли икән, бу зирәк хатыннарның гамәленнән булыр. Бөек драматург һәм җәмәгать эшлеклесе Туфан Миңнуллинның хатыны буларак аңа яхшы тәрбия күрсәткән, аның белән илһамчысы булып торучы Нәҗибә Ихсанова, күрүебезчә, беренче Аллаһы Тәгалә, икенче ир дигән язылмаган канунга, татарча яшәү рәвешенә гомер бакый тугырыклы.

Кара Чишмә тарихы... Чаллының күргәзмәләр залында?

Кара Чишмә тарихы... Чаллының күргәзмәләр залында?
Яр Чаллы шәһәрендә сәнгатьнең бар тармаклары да үсештә. Күптән түгел Яңа шәһәрдәге рәсем галереясендә һәвәскәр рәссам Ирек Мәссаровның шәхси күргәзмәсе ачылды.

Ирек Наил улы үзе – энергетик, Чаллы электр челтәрләренең бер подстанциясендә хезмәт куя. Буш вакытларында кулына гади карандаш, авторучка ала. “Бер график хезмәтне тәмамлар өчен җидешәр стержень яисә унышар карандаш бетерәм”,- ди ул.

Күргәзмәдә тәкъдим ителгән картиналарның күбесе – график эшләр, портретлар. Барлык иҗат эшләрен туплый торган, аларны бәйләп тора торган уртак тема - рәссамның туган җире – Чирмешән районының Кара Чишмә авылы тарихы. Ирек әфәнде туган авылы мисалында татар халкының аз өйрәнелгән катлаулы һәм фаҗигале чорын, XVIII-XIX гасырларны рәсем теле аркылы сүрәтләп бирүгә ирешкән. Бу эшнең үзәген авылда ишеткән риваятьләр, архив чыганаклары, авыл оешу турында тарих укытучысы Һаҗәр Хуҗихановадан ишетеп калган мәгълүматлар, аксакаллар сөйләгән вакыйгалар тәшкил итә.

Күргәзмәгә куелган әсәр каһарманнарының (ир-ат һәм хатын-кыз костюмындагы) детальләре, көнкүреш әйберләре, җирле табигать үзенчәлекләре бик оста сүрәтләнгән. Бирегә рәссамның бөтен иҗаты да куелмаган әле (кече залда уздырылу сәбәпле). Берничә декоратив-гамәли сәнгать үрнәге останың бар диапозонын чагылдыра алмый. Шулай да, жанр төрлелеген чамалау кыен түгел: биредә күренекле авылдашларның портретлары да, тарихи графика да, майлы буяу белән эшләнгән натюрморт та бар иде. Чишмә буенда кич утырулар, Сабантуйлары, авылдагы беренче кешеләрнең игенчелеккә керешүе, урманчылар эше - барысы да калку һәм якты, шатлыклы буяулар белән гәүдәләндерелгән.

Рәссамның туган як табигатенә карата тирән кызыксынуы нәсел җепләре белән дә бәйләнгән: халык хәтере буенча Ирек Мәссаровның бабасының әтисе Әхмәтвәли күп кенә сабан туйларының җиңелмәс батыры булган, әлеге пәһлеван үз җилкәсендә ат кадәр атны күтәреп тора алган дип сөйлиләр!

Рәсем остасының бу инде икененче шәхси күргәзмәсе икән. Беренчесе район үзәге Чирмешәндә 30 декабрьдә (үткән елны) ачылып, зур уңыш белән узган. Якташлары Ирек әфәнденең иҗатына югары бәя биргәннәр. Чаллы күргәзмәсендә дә чирмешәнлеләр күп җыелган иде. “Син - безнең авылның Шишкины!”, - диде Габделхәй Таһиров.

Казаннан да кунаклар кайткан иде. Икътисад фәннәре докторы, Татарстанның атказанган табибы, күренекле эшмәкәр Риф Борһанов сәләхиятле авылдашы Ирекнең эшләрен Мәскәү тамашачысына күрсәтергә дә лаеклы һәм без әле аны оештыруда ярдәм итәргә әзербез дип белдерде. “Яңа Гасыр” телерадиокомпаниясенең “Хәерле иртә!” тапшыруы мөхәррире һәм алып баручысы Илдар Кыямов та Ирек Мәссаровның авылдашы. Аның туган авылы турында китап язарга теләк белдерүе рәссамга яңа иҗат канатлары куйгандай була.

Гади генә бер авылдан сүрәт остасының үсеп чыгуы шактый кызыклы. Авыл кырына килеп урнашкан нефть вышкасы алты яшьлек Иреккә күңел күзен ачарга этәргеч була. Өйгә кайткач кулына карандаш алып ул аның рәсемен кагәзьгә төшерә. Өлкәннәрдән яшереп инде, билгеле... Авылга атаклы баянчы Рифкать Гомәровның кайтып төшүе үсмердә гармун уйнарга өйрәнү теләген кузгата. Нәкъ Рифкать кебек өйдереп уйныйсы килә егетнең. Әнә шулай гармун шыңгырдатып, сугыш турында рәсемнәр ясап айлар арты айлар уза. Үз дөньясына бикләнебрәк яшәүче улына карата көннәрдән бер көнне әни кешенең дә сабыр савыты тула: “Җитме сиңа, юкмы, гармун акыртып, немец башы ясап утырырга?!”, дип, әнисе булачак рәссамны кисәү агачы белән мунчага кадәр куып бара...

Рәсем сәнгатенә җитди омтылыш әйләнә –тирәне үзенчә күрә белгән Ирекне Әлмәт шәһәрендәге сәнгать мәктәбенә алып килә. Яр Чаллыда соңгы елларда дизайнерлар курсын да тәмамлый ул. Үзлегеннән дә күп өйрәнә, тәҗрибәләр ясый, эзләнә. Сыерчык оясы кадәр (12 квадрат метрлы) бүлмәсендә караваттан кала төртелер урын да юк. Бөтен җирдә картиналар, агач тамырларыннан ясалган композицияләр, портретлар һәм конструкторлык эшләнмәләре урнаштырылган. Чыгарып ташланган икенче материаллардан җыелган пушка, самолетлар, Бөек Ватан сугышы чорындагы немец автоматы макеты, агачтан кырып эшләнгән скульптуралар Ирек Наиловичның тынгысыз иҗат фантазиясе, рухланып иҗат итүе турында ачык сөйли. Ләкин яшәү шартларының кысынкы булуы киң иҗат эшчәнлеген җәелдерергә ирек бирми – Ирекнең иреген чикли.

Яр Чаллы Картиналар галереясе директоры Флера Гайнетдинова болай диде: “Ирек - ХХI гасырның патриоты, чөнки үзенең каны, геннары буенча килгән тарихи вакыйгаларны, күңелнең иң тирән җирләреннән чыгарап, аны гүзәл әсәргә әйләндереп, шул ук вакытта заманчалыгын да югалтмаган әсәрләр тудыру - бик зур хезмәт. Олы хыял белән яши белүче кеше генә шундый тарихи картиналар тудыра ала дип исәплим мин”.

“Ирекнең үз теле һәм кулы (почеркы) инде формалашкан, - ди атаклы рәссам Анатолий Пашин. - Әлеге ”Туган авыл тарихы” сериясен матбугатта бастырып чыгару да татар мәдәниятына саллы өлеш булыр иде. Халыкның меңәр еллык акылын сәнгати күзаллавын үзендә туплаган асылташ һәм җәүһәргә тиң затлар (самородоклар) була. Сез – шуларның берсе”.

Ирек әфәнде картиналарында Кара Чишмәнең кырык уймак чишмәләре, кендек каны тамган гүзәл җирнең җан авазы, сүз белән сүрәтләп булмый торган җылылык, мәңгелек образлар. Бу - адәм баласына көч биреп торучы, аны алгысытып яшәтүче газиз туфрак – Туган авыл, ата-баба рухының Өнсез Авазы...

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...